{"id":3005,"date":"2022-10-17T14:31:23","date_gmt":"2022-10-17T14:31:23","guid":{"rendered":"http:\/\/annatara.is\/tengsl-milli-adhd-lyfja-og-minnkandi-glaepatidni\/"},"modified":"2022-12-08T13:09:04","modified_gmt":"2022-12-08T13:09:04","slug":"tengsl-milli-adhd-lyfja-og-minnkandi-glaepatidni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/annatara.is\/en\/tengsl-milli-adhd-lyfja-og-minnkandi-glaepatidni\/","title":{"rendered":"Tengsl milli ADHD lyfja og minnkandi gl\u00e6pa\u00adt\u00ed\u00f0ni"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/2020200229579?fbclid=IwAR2RxSgV4xk1IuSGTrrkx0mJ8oZo6d_6Mm3-gJQDnk137Mg0o9oQjYQg6fk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u00cd fr\u00e9ttum \u00ed fyrradag<\/a> var fjalla\u00f0 um aukningu \u00e1 notkun lyfja vi\u00f0 athyglisbresti og ofvirkni (ADHD) undanfarin \u00e1r. Margir eru \u00e1hyggjufullir um m\u00f6gulegar aukaverkanir lyfja en vi\u00f0 \u00fe\u00e6r \u00e1hyggjur vil \u00e9g b\u00e6ta vi\u00f0 uppl\u00fdsingum um aukaverkanir \u00feess a\u00f0 lifa me\u00f0 \u00f3me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0an athyglisbrest. \u00c1h\u00e6ttu\u00fe\u00e6ttir sem fylgja \u00f3me\u00f0h\u00f6ndlu\u00f0u ADHD eru f\u00edknivandam\u00e1l, kv\u00ed\u00f0i, \u00feunglyndi, heg\u00f0unarvandam\u00e1l, sj\u00e1lfsmor\u00f0, \u00e1tr\u00f6skun, kynfer\u00f0isofbeldi, beita og\/e\u00f0a ver\u00f0a fyrir l\u00edkamlegu ofbeldi, svefnvandam\u00e1l, slysah\u00e6tta, b\u00edlslys, vera gerandi og\/e\u00f0a \u00feolandi eineltis, \u00f3t\u00edmab\u00e6rar \u00feunganir, sambandserfi\u00f0leikar og skilna\u00f0ir, minni menntun, vinnuerfi\u00f0leikar og svo m\u00e6tti lengi telja. Ef \u00feetta dugir ekki til \u00feess a\u00f0 athyglisbrestur s\u00e9 tekinn alvarlega \u00fe\u00e1 er \u00e1hugavert a\u00f0 sko\u00f0a fj\u00f6lda f\u00f3lks me\u00f0 ADHD \u00ed fangelsum. Ranns\u00f3knir hafa fundi\u00f0 mismunandi t\u00ed\u00f0nir en vir\u00f0ast \u00fe\u00f3 n\u00e1 einhverri samst\u00f6\u00f0u um a\u00f0 a\u00f0 minnsta kosti 25% f\u00f3lks \u00ed fangelsum s\u00e9u me\u00f0 ADHD mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 4-5% \u00ed almennu \u00fe\u00fd\u00f0i. Til a\u00f0 b\u00e6ta gr\u00e1u ofan \u00e1 svart hafa ranns\u00f3knir einnig fundi\u00f0 a\u00f0 ADHD minnkar l\u00edfsl\u00edkur um 9-13 \u00e1r, \u00e9g endurtek, 9-13 \u00e1r.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dea\u00f0 vir\u00f0ast vera tveir gagnst\u00e6\u00f0ir p\u00f3lar \u00ed lyfjaumr\u00e6\u00f0unni, \u00feeir sem vilja auka lyfjagj\u00f6f og \u00feeir sem vilja minnka hana. \u00c9g vil stinga upp \u00e1 \u00feri\u00f0ja valm\u00f6guleikanum, a\u00f0 auka a\u00f0gengi, n\u00e1kv\u00e6mni og g\u00e6\u00f0i greiningar og \u00fear me\u00f0 veita \u00feeim sem \u00feurfa faglega hj\u00e1lp en einnig koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 \u00f3fagleg lyfjagj\u00f6f valdi ska\u00f0a.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00f6gn um ADHD lyfjagj\u00f6f og t\u00ed\u00f0ni gl\u00e6pa voru tekin saman \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 og fundu \u00feau a\u00f0 karlmenn fr\u00f6mdu 32% f\u00e6rri gl\u00e6pi og konur 41% f\u00e6rri gl\u00e6pi me\u00f0an a\u00f0 \u00e1 lyfjagj\u00f6f st\u00f3\u00f0. \u00deessi \u00e1hrif fundust hvort sem einstaklingarnir fengu \u00e1vanabindandi ADHD lyf e\u00f0a ekki. \u00cd dag eru Stratterar einu ADHD lyfin sem f\u00e1st \u00e1 \u00cdslandi sem eru ekki \u00e1vanabindandi. Hins vegar er til anna\u00f0 ADHD lyf sem er ekki \u00e1vanabindandi. \u00dea\u00f0 kallast Intuniv og f\u00f3r \u00e1 marka\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0rum l\u00f6ndum fyrir m\u00f6rgum \u00e1rum en f\u00e6st ekki enn h\u00e9rlendis. \u00de\u00e1 m\u00e1 velta fyrir s\u00e9r hvers vegna stj\u00f3rnv\u00f6ld sem hafa \u00e1hyggjur af f\u00edkni\u00e1h\u00e6ttu og auknum bl\u00f3\u00f0\u00fer\u00fdstingi st\u00f6\u00f0va notkun Intuniv h\u00e9r \u00e1 landi. \u00dear a\u00f0 auki er Intuniv eina ADHD lyfi\u00f0 sem l\u00e6kkar \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 h\u00e6kka bl\u00f3\u00f0\u00fer\u00fdsting. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yfir 400 ranns\u00f3knir hafa s\u00fdnt fram \u00e1 virkni og \u00f6ryggi ADHD lyfja og \u00fev\u00ed er lyfjagj\u00f6f eitt helsta me\u00f0fer\u00f0ar \u00farr\u00e6\u00f0i. \u00d6nnur me\u00f0fer\u00f0ar\u00farr\u00e6\u00f0i svo sem hugr\u00e6n atferlisme\u00f0fer\u00f0, mark\u00fej\u00e1lfun, atferlism\u00f3tun og fleira hafa ekki n\u00e1l\u00e6gt \u00fev\u00ed s\u00f6mu virkni og lyf. Hins vegar, ef \u00f6nnur me\u00f0fer\u00f0ar\u00farr\u00e6\u00f0i eru notu\u00f0 samhli\u00f0a lyfjagj\u00f6f er virkni \u00feeirra meiri og \u00fev\u00ed er m\u00e6lt me\u00f0 fj\u00f6l\u00fe\u00e6ttri me\u00f0fer\u00f0.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dea\u00f0 er \u00ed raun \u00f3l\u00f3g\u00edskt a\u00f0 tala um aukningu \u00e1 lyfjagj\u00f6f \u00e1 taugar\u00f6skun sem er tilt\u00f6lulega n\u00fdlega uppg\u00f6tvu\u00f0. Einu sinni var alk\u00f3h\u00f3lismi \u00f3\u00feekktur og \u00feegar \u00e1fengisme\u00f0fer\u00f0 h\u00f3fst h\u00e9r \u00e1 landi \u00fe\u00e1 var\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u aukning \u00e1 f\u00f3lki sem f\u00f3r \u00ed \u00e1fengisme\u00f0fer\u00f0. \u201eAukning\u201c \u00ed \u00feessum skilningi er \u00ed raun j\u00e1kv\u00e6\u00f0. Einnig ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 a\u00f0 teljast gle\u00f0iefni a\u00f0 aukning s\u00e9 s\u00e9rlega \u00e1berandi hj\u00e1 konum. \u00dea\u00f0 hefur lengi vel veri\u00f0 liti\u00f0 framhj\u00e1 konum me\u00f0 ADHD \u00fear sem \u00e1\u00f0ur fyrr greindust t\u00edu str\u00e1kar \u00e1 m\u00f3ti hverri stelpu. \u00cd dag greinast \u00fer\u00edr str\u00e1kar \u00e1 m\u00f3ti hverri stelpu en \u00e1 fullor\u00f0ins\u00e1rum vir\u00f0ist kynjabili\u00f0 vera n\u00e1l\u00e6gt \u00fev\u00ed a\u00f0 lokast. Gott a\u00f0 heyra a\u00f0 \u00fea\u00f0 jafnr\u00e9tti s\u00e9 einnig a\u00f0 skila s\u00e9r inn\u00ed lyfjame\u00f0fer\u00f0ina. T\u00ed\u00f0ni ADHD er um \u00fea\u00f0 bil 6-9% hj\u00e1 b\u00f6rnum og 4-5% hj\u00e1 fullor\u00f0num hins vegar eru einungis 1 af hverjum 25 e\u00f0a 4% sem f\u00e1 lyf \u00e1 \u00cdslandi \u00ed dag. \u00dea\u00f0 bendir til \u00feess a\u00f0 enn \u00feann dag \u00ed dag erum vi\u00f0 ekki a\u00f0 n\u00e1 a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a \u00f6llum sem eru me\u00f0 ADHD upp \u00e1 \u00feau l\u00edfsg\u00e6\u00f0i sem \u00feau eiga skili\u00f0. Eina talan sem g\u00e6ti talist vera h\u00e6rri en ranns\u00f3knir hafa s\u00fdnt hinga\u00f0 til er a\u00f0 einn af hverjum sj\u00f6 drengjum f\u00e1i ADHD lyf. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti l\u00edta n\u00e1nar \u00e1 \u00fea\u00f0 m\u00e1l ekki me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hindra lyfjagj\u00f6f \u00feeirra sem \u00feurfa \u00e1 henni a\u00f0 halda, heldur til a\u00f0 g\u00e6ta \u00feess a\u00f0 b\u00f6rn s\u00e9u a\u00f0 f\u00e1 \u00fe\u00e1 allra bestu \u00fej\u00f3nustu sem \u00feau eiga skili\u00f0. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lyf eru hvorki j\u00e1kv\u00e6\u00f0 n\u00e9 neikv\u00e6\u00f0 \u00ed e\u00f0li s\u00ednu. \u00c1hrif lyfja velta mest \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig \u00feau eru me\u00f0h\u00f6ndlu\u00f0. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 finna r\u00e9tt lyf, \u00ed r\u00e9ttum skammti, fyrir r\u00e9tta einstaklinga. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur er ekki einungis van\u00feekking \u00e1 ADHD me\u00f0al almennings, heldur einnig me\u00f0al l\u00e6kna. \u00c9g vil \u00fev\u00ed \u00fer\u00f3a umr\u00e6\u00f0una \u00far \u00fev\u00ed hvort lyfjagj\u00f6f s\u00e9 neikv\u00e6\u00f0 e\u00f0a j\u00e1kv\u00e6\u00f0 yfir \u00ed hvernig vi\u00f0 getum auki\u00f0 \u00feekkingu l\u00e6kna, annarra faga\u00f0ila og almennings \u00e1 ADHD.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d3me\u00f0h\u00f6ndla\u00f0 ADHD kostar samf\u00e9lagi\u00f0 talsver\u00f0an pening og \u00fev\u00ed er fj\u00e1rhagslega hagkv\u00e6mt a\u00f0 veita \u00feessum h\u00f3pi sem besta \u00fej\u00f3nustu. ADHD er me\u00f0h\u00f6ndlanlegasta taugar\u00f6skun sem til er og er \u00fev\u00ed n\u00e6stum \u00f3skiljanlegt n\u00fdta \u00fea\u00f0 ekki. \u00c9g vil bi\u00f0ja f\u00f3lk a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 sko\u00f0unum fylgir \u00e1byrg\u00f0. Fyrir suma er \u00feetta spennandi dagur \u00ed kommentakerfinu en fyrir a\u00f0ra er \u00feetta spurning um l\u00edf e\u00f0a dau\u00f0a barnanna sinna.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Heimildir:<\/strong><br\/><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20202277d\" target=\"_blank\">https:\/\/www.visir.is\/g\/20202277d<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9ttum \u00ed fyrradag var fjalla\u00f0 um aukningu \u00e1 notkun lyfja vi\u00f0 athyglisbresti og ofvirkni (ADHD) undanfarin \u00e1r. Margir&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"wds_primary_category":0,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-3005","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news-articles-in-icelandic"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":45,"label":"News Articles in Icelandic"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/annatara.is\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/toflur-blatt.jpg",800,600,false],"author_info":{"display_name":"Anna Tara","author_link":"https:\/\/annatara.is\/en\/author\/annatara\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":45,"name":"News Articles in Icelandic","slug":"news-articles-in-icelandic","term_group":0,"term_taxonomy_id":45,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":3,"filter":"raw","cat_ID":45,"category_count":3,"category_description":"","cat_name":"News Articles in Icelandic","category_nicename":"news-articles-in-icelandic","category_parent":0}],"tag_info":false,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/annatara.is\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/toflur-blatt.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3005"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3005\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/annatara.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}